محمد حسن خان اعتماد السلطنه
617
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
جانى در دار الخلافه زندگانى مىكند » . ( ص 319 ) ظل السلطان ، على ميرزا ( ص 61 - ص 37 چاپ اول ) على ميرزا پسر دهم فتحعلى شاه و برادر اعيانى عباس ميرزا و متولد در ماه شعبان 1210 هجرى قمرى در 1225 در جنگ با روسها شركت داشت ، اما چند تن از سرداران آزموده در خدمت او بودند . در 1232 لقب ظل السلطان و حكومت طهران به او داده شد . پس از فوت فتحعلى - شاه به تحريك برادرش علينقى ميرزاى ركن الدوله و حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى وزير دول خارجه ادعاى پادشاهى كرد و در اندك مدتى هفتصد هزار تومان از ذخيرهء خزانه را به باد داد و چون محمد شاه وليعهد قانونى بود خواست مملكت را باهم تقسيم كنند ، اما محمد شاه نپذيرفت و با تدابير قائم مقام خود را به طهران رسانيد و على ميرزا يا على شاه را با وزيرش محمد جعفر خان كاشانى دستگير ساخت و مىخواست او را بكشد يا كور كند اما به شفاعت خواهران عليشاه و خواهرهاى خودش از تنبيه او درگذشت و در اين جلسه شفاعت بود كه قائم مقام يكى از بهترين سجعها و اقتباسات ادبى خود را اظهار كرد كه « ارحم من رأس ماله الرجاء و سلاحه البكاء و جنوده النساء » كه دو جملهء اول از دعاى كميل است و سومى كنيهء قائم مقام يعنى بر آنكس رحم كن كه سرمايهاش اميد است و جنگ افزار او گريه و سپاه او زنان . ( تاريخ عضدى چاپ 2 ص 57 ) ظل السلطان را ابتدا به همدان بردند و از آنجا به مراغه و از آنجا به اردبيل و او را با برادران و برادرزادگانش در قلعهء اردبيل محبوس ساختند . ظل السلطان و دو برادرش علينقى ميرزا و اماموردى ميرزا به وسيلهء نقبى از زندان فرار كردند و به روسيه رفتند . اما دولت روسيه آنها را نپذيرفت و آنها نيز از قفقاز به خاك عثمانى رفتند و در بغداد مقيم شدند . جهانگير ميرزا مىنويسد كه شاهزادگان به اسلامبول رفته و شهريه از سلطان گرفتند . پس از آن به مصر رفته با عنايت محمد على پاشاى مصر به زيارت مكهء معظمه مشرف شدند و از راه جبل به كربلا و كاظمين آمدند و مجاور شدند و ناصر الدين شاه و پدرش نسبت به ظل السلطان گاهگاهى اظهار التفات مىكردند و من جمله ناصر الدين شاه همه ساله دو هزار تومان به او مىداد . ( تاريخ نو ، ص 259 و 260 ) على ميرزا در سال 1271 هجرى قمرى در شصت و دو سالگى در كربلا فوت شد . حسن خان سالار نوادهء دخترى او بوده است و لقب او بعدا به مسعود ميرزاى پسر ناصر الدين شاه داده شد . ظل السلطان خيلى شبيه به پدرش بوده است مخصوصا از جهت ريش .